Từ chế độ toàn trị sang thể chế dân chủ (kỳ 5)

Từ chế độ toàn trị sang thể chế dân chủ
Gene Sharp
Nguyễn Gia Thưởng chuyển ngữ

“…Tóm lại, để thắng chế độ độc tài ngoan cố, đòi hỏi việc bất hợp tác và chống đối phải làm suy giảm và tháo gỡ những nguồn cung cấp quyền lực của chế độ…”

Chương Chín

Đánh tan chế độ độc tài

Tác dụng tích lũy của những chiến dịch chống đối chính trị được chỉ huy đúng và có kết quả sẽ củng cố sức mạnh của đối lập đồng thời thiết lập và khuếch trương những khu vực xã hội mà quyền kiểm soát thực sự của chế độ độc tài bị hạn chế. Những chiến dịch này cũng cung cấp những kinh nghiệm quý báu để biết làm thế nào từ chối hợp tác và làm thế nào thực thi chống đối chính trị. Kinh nghiệm này sẽ giúp rất nhiều cho việc tổ chức bất hợp tác và chống đối trên bình diện quy mô khi có cơ hội.

Như đã thảo luận ở Chương Ba, tuân hành, hợp tác và tùng phục là những yếu tố thiết yếu giúp cho kẻ độc tài có quyền lực. Không còn nguồn cung cấp quyền lực chính trị, quyền lực của kẻ độc tài sẽ yếu đi và cuối cùng tan rã. Do đó, thu hồi sự hỗ trợ cho kẻ độc tài là hành động thiết yếu để phá hủy chế độ độc tài. Chúng ta cần duyệt xét phương cách làm thế nào chống đối chính trị có ảnh hưởng đến những nguồn cung cấp quyền lực.

Những hành động từ chối và chống đối có tính biểu trưng là những phương tiện sẵn có để xoi mòn uy quyền tinh thần và chính trị của chế độ – tính chính danh của nó. Quyền uy của chế độ càng lớn bao nhiêu thì lòng tuân phục và tinh thần hợp tác mà nó nhận được càng lớn và càng chắc chắn bấy nhiêu. Bất đồng về tinh thần cần được biểu lộ qua hành động để có thể đe dọa thực sự sự sống còn của chế độ độc tài. Bất hợp tác và bất tuân hành là những điều cần thiết để cắt đứt việc sử dụng những nguồn cung cấp quyền lực của chế độ.

Một nguồn cung cấp quyền lực quan trọng thứ hai là nhân lực, số lượng và tầm quan trọng của những người và nhóm tuân lệnh, hợp tác hoặc hỗ trợ cho kẻ độc tài. Nếu đại bộ phận quần chúng bất hợp tác, chế độ sẽ gặp những khó khăn lớn. Ví dụ, nếu các công chức không làm việc có hiệu quả như thường lệ hoặc ở nhà, guồng máy hành chánh sẽ bị ảnh hưởng nặng nề.

Tương tự như vậy, nếu các cá nhân và nhóm trong đó có cả những người trước đây vẫn cung cấp kỹ năng và hiểu biết, bất hợp tác, thì lúc đó kẻ độc tài sẽ thấy khả năng thực thi ý định của họ suy giảm kinh khủng. Ngay cả khả năng có những quyết định đúng đắn và khai triển các chính sách có hiệu quả cũng giảm thiểu một cách nghiêm trọng.

Nếu những ảnh hưởng tâm lý và ý thức hệ – được gọi là những yếu tố không nắm bắt được – thường khiến quần chúng tuân theo và hỗ trợ kẻ cai trị, bị suy giảm hoặc đảo ngược, quần chúng có khuynh hướng bất tuân và bất hợp tác.

Khả năng chiếm hữu tài nguyên vật chất của kẻ độc tài cũng có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lực của họ. Nếu quyền kiểm soát nguồn tài chánh, hệ thống kinh tế, sở hữu tài sản, tài nguyên thiên nhiên, chuyên chở và các phương tiện truyền thông, nằm trong tay của đối lập hiện tại hoặc tương lai thì nguồn cung cấp quyền lực chính yếu này của kẻ độc tài sẽ trở nên yếu kém hoặc bị thu đoạt. Đình công, tẩy chay và gia tăng tự trị trong sinh hoạt kinh tế, thông tin liên lạc và chuyên chở sẽ làm suy yếu chế độ.

Như đã thảo luận trước đây, khả năng kẻ độc tài đe dọa hoặc áp dụng chế tài – trừng phạt đối với các bộ phận bất kham, bất tuân và bất hợp tác của quần chúng – là nguồn cung cấp quyền lực chính yếu của kẻ độc tài. Nguồn cung cấp quyền lực này có thể suy giảm bằng hai cách. Thứ nhất, nếu quần chúng được chuẩn bị, như trong thời chiến, dám liều chấp nhận những hậu quả nghiêm trọng như là giá phải trả của việc chống đối, hiệu quả của những chế tài được dùng sẽ giảm một cách triệt để (có nghĩa là công cuộc đàn áp của kẻ độc tài không chắc sẽ duy trì được lòng tuân phục mà kẻ độc tài mong muốn). Thứ hai, nếu công an và lực lượng quân sự chính họ cũng bất bình, họ có thể với tư cách cá nhân hoặc tập thể tránh né hoặc công khai bất tuân lệnh bắt bớ, đánh đập hoặc bắn giết các chiến sĩ đối kháng. Nếu kẻ độc tài không còn trông cậy được vào công an và lực lượng quân đội để đàn áp, chế độ độc tài sẽ bị đe dọa trầm trọng.

Tóm lại, để thắng chế độ độc tài ngoan cố, đòi hỏi việc bất hợp tác và chống đối phải làm suy giảm và tháo gỡ những nguồn cung cấp quyền lực của chế độ. Không có sự bổ sung liên tục của các nguồn cung cấp quyền lực, chế độ độc tài sẽ suy yếu và cuối cùng tan vỡ. Vì vậy việc lập kế hoạch chiến lược hoàn chỉnh cho việc chống đối chính trị chống chế độ độc tài cần phải nhắm vào những nguồn cung cấp quyền lực quan trọng nhất của kẻ độc tài.

Leo thang quyền tự do

Cùng với chống đối chính trị trong giai đoạn đối kháng chọn lọc, sự lớn mạnh của các định chế tự trị xã hội, kinh tế, văn hóa và chính trị dần dần sẽ mở rộng « không gian dân chủ » của xã hội và thu hẹp quyền kiểm soát của chế độ độc tài. Khi các định chế dân sự của xã hội mạnh hơn chế độ độc tài, lúc đó, cho dù kẻ độc tài có mong muốn gì đi nữa, quần chúng vẫn xây dựng một cách tiệm tiến một xã hội độc lập nằm ngoài quyền kiểm soát của kẻ độc tài. Nếu và khi chế độ độc tài can thiệp để ngăn chặn đà «leo thang tự do» này, chúng ta có thể áp dụng đấu tranh bất bạo động để bảo vệ không gian mới xây dựng và chế độ độc tài sẽ phải đương đầu với một «mặt trận» khác của cuộc đấu tranh.

Đôi lúc, sự phối hợp giữa đối kháng và xây dựng định chế có thể đưa đến tự do trên thực tế, làm cho chế độ độc tài sụp đổ và việc chính thức thiết lập thể chế dân chủ không thể chối bỏ được nữa vì tương quan quyền lực trong xã hội đã bị thay đổi hoàn toàn.

Ba-lan vào những thập niên 1970 và 1980 cho ta một bằng chứng rõ ràng về việc phục hồi tiệm tiến những chức năng và định chế của một xã hội bằng đối kháng. Giáo hội Công Giáo đã bị bách haị nhưng chưa bao giờ hoàn toàn thuộc quyền kiểm soát của nhà nước Cộng Sản. Năm 1976 một vài trí thức và công nhân thành lập một nhóm nhỏ như K.O.R (Komitet Obrony Robotników – Ủy Ban Bảo Vệ Công Nhân) để phổ biến những tư tưởng chính trị. Tổ chức Công đoàn Solidarnosc với khả năng sử dụng những cuộc đình công có kết quả đã ép chính phủ phải hợp thức hóa công đoàn năm 1980. Nông dân, sinh viên và nhiều nhóm khác cũng tự thành lập những tổ chức độc lập của mình. Khi Cộng Sản nhận thấy các nhóm này đã làm thay đổi quyền lực thực tế, Solidarnosc bị khai trừ một lần nữa và Cộng Sản đã phải dùng đến thiết quân luật.

Ngay cả lúc thiết quân luật, với bao nhiêu vụ giam bắt và tàn bạo bách hại, các định chế độc lập mới này của xã hội vẫn tiếp trục vận chuyển. Ví dụ, một chục nhật báo và tuần báo chui vẫn tiếp tục được phát hành. Các nhà phát hành chui hàng năm phân phối hàng trăm quyển sách, trong khi đó những văn sĩ nổi tiếng tẩy chay sách vở Cộng Sản và những nhà phát hành của chính quyền. Những sinh hoạt tương tự tiếp diễn trong những lãnh vực khác của xã hội.

Dưới chế độ quân phiệt của Jaruzelski, chính quyền Cộng sản-quân đội có một lúc được mô tả như đang nhảy múa lung tung trên đầu của xã hội. Các viên chức vẫn chiếm ngự các văn phòng và dinh thự của chính quyền. Chế độ vẫn có thể ra tay trùng trị xã hội bằng những hình phạt, giam giữ, bỏ tù, tịch thu ấn phẩm báo chí và những thứ đại loại như vậy. Tuy nhiên chế độ không thể kiểm soát xã hội. Từ đó trở đi, cho đến khi xã hội có khả năng đánh đổ toàn diện chế độ, chỉ còn là vấn đề thời gian.

Ngay cả khi một chế độ độc tài vẫn nắm chính quyền, đôi khi cũng có thể tổ chức một «chính quyền song song» dân chủ. Bộ phận này sẽ gia tăng hoạt động như một chính phủ đối lập được quần chúng và các định chế của xã hội chấp nhận trung thành, tuân phục và hợp tác. Chế độ độc tài do đó, càng ngày càng mất đi đặc tính của một chính phủ. Cuối cùng, chính phủ dân chủ song song có thể thay thế hoàn toàn chế độ độc tài trong tiến trình chuyển đổi sang một hệ thống dân chủ. Theo đúng trình tự, một bản hiến pháp có thể được chuẩn phê và bầu cử được tổ chức theo chương trình chuyển đổi.

Đánh tan chế độ độc tài

Trong lúc việc thay đổi định chế của xã hội đang diễn ra, phong trào chống đối và bất hợp tác có thể leo thang. Các chiến lược gia của lực lượng dân chủ nên suy nghĩ trước khi nào lực lượng dân chủ có thể bỏ đối kháng chọn lọc và phát động đối kháng trên quy mô lớn. Trong nhiều trường hợp, việc thành lập, xây dựng hoặc khuếch trương khả năng đối kháng đòi hỏi thời gian và việc khai triển chống đối quy mô chỉ có thể thực hiện sau nhiều năm. Trong giai đoạn tạm thời những chiến dịch đối kháng chọn lọc phải được phát động nhằm vào các mục tiêu chính trị mỗi lúc một quan trọng hơn. Khối đông quần chúng ở mọi cấp độ trong xã hội phải tham gia mỗi lúc một nhiều hơn. Vì tính quyết liệt và tinh thần kỷ luật của chống đối chính trị trong những sinh hoạt leo thang này, làm cho những nhược điểm nội tại của của chế độ độc tài có khả năng mỗi lúc một hiển nhiên hơn.

Sự phối hợp của chống đối chính trị mạnh mẽ và việc xây dựng những định chế độc lập có khả năng vào một lúc nào đó gây sự chú ý, rộng khắp trên trường quốc tế, thuận lợi cho lực lượng dân chủ. Nó cũng có thể làm cho quốc tế lên án về mặt ngoại giao, tẩy chay và cấm vận để hỗ trợ cho các lực lượng dân chủ (như đã xẩy ra tại Ba-lan).

Các chiến lược gia cần phải nhận thức trong một vài trường hợp, sự sụp đổ của chế độ độc tài có thể xẩy đến cực kỳ nhanh chóng, như tại Đông Đức năm 1989. Điều này xảy ra khi nguồn cung cấp quyền lực bị cắt đứt toàn diện vì toàn dân đột ngột chống lại chế độ độc tài. Tuy nhiên mô hình này không thường xảy ra và vì vậy tốt hơn chúng ta nên hoạch định một cuộc đấu tranh dài hạn (nhưng cũng phải chuẩn bị cho một cuộc đấu ngắn hạn).

Trong tiến trình của cuộc đấu tranh giải phóng, mọi thắng lợi, dù nhỏ, cũng phải được ăn mừng. Những ai đã góp phần vào chiến thắng cần được ghi nhận. Ăn mừng trong sự cảnh giác cũng giúp nâng cao tinh thần để tiếp tục hoàn thành những giai đoạn tới của cuộc đấu tranh.

Quản lý thắng lợi một cách hợp lý

Các vị hoạch định chiến lược toàn bộ cần phải biết ước đoán trước xem cuộc đấu tranh thành công phải diễn tiến như thế nào để kết thúc tốt đẹp nhất theo chiều hướng mong muốn và làm thế nào có thể tránh được sự trổi dạy của một chế độ độc tài khác và bảo đảm cho việc thiết lập dần dần một hệ thống dân chủ lâu bền.

Người dân chủ phải biết suy tính phương cách chuyển tiếp từ chế độ độc tài sang một chính phủ lâm thời khi cuộc đấu tranh chấm dứt. Tốt hơn hết là vào thời kỳ đó thiết lập nhanh chóng một chính phủ vận hành mới. Tuy nhiên, chính phủ này không thể là chính phủ cũ với nhân viên mới. Cần phải ước tính những bộ phận nào của cơ chế chính phủ cũ (chẳng hạn như công an chính trị) cần phải hoàn toàn xóa bỏ vì bản chất phản dân chủ cố hữu của nó và những bộ phận nào cần giữ lại để sau này dân chủ hóa. Một khoảng trống chính phủ toàn diện có thể mở đường cho hỗn loạn hoặc một thể chế độc tài mới.

Những kế hoạch đặc thù dành cho việc chuyển tiếp sang thể chế dân chủ phải được chuẩn bị sẵn sàng để đem ra áp dụng khi chế độ độc tài suy yếu hoặc sụp đổ. Những kế hoạch như vậy sẽ giúp phòng ngừa các nhóm khác cướp chinh quyền bằng phương cách đảo chánh. Chúng ta cũng cần có kế hoạch thiết lập một chính quyền dân chủ hợp hiến với đầy đủ quyền tự do chính trị và cá nhân. Những thay đổi đạt được, trả bằng giá đắt, không thể bị mất vì thiếu kế hoạch.

Khi phải đương đầu với khối quần chúng mỗi lúc một mạnh hơn và sự lớn mạnh của các nhóm và định chế dân chủ độc lập – mà chế độ độc tài thấy không còn kiểm soát được nữa – kẻ độc tài sẽ nhận ra toàn bộ sự nghiệp của họ đã bị tan rã. Toàn thể xã hội ngưng hoạt động, tổng đình công, đình công nằm nhà hàng loạt, diễn hành chống đối hoặc những hoạt động khác sẽ lần hồi xói mòn tổ chức và những định chế liên hệ của chính kẻ độc tài. Do hệ quả của chống đối và bất hợp tác như vậy, được tiến hành khôn ngoan với sự tham dự đông đảo và liên tục của quần chúng, kẻ độc tài sẽ mất quyền lực và các chiến sĩ dân chủ sẽ thắng mà không phải dùng đến vũ lực. Chế độ độc tài sẽ tan vỡ trước khối quần chúng chống đối.

Không phải tất cả những cố gắng như vậy sẽ thành công, nhất là không dễ dàng và ít khi nhanh chóng. Chúng ta cũng nên nhớ là với các cuộc chiến bằng quân sự chúng ta có thể thắng và có thể thua. Nhưng với chống đối chinh trị thì chúng ta có cơ hội chiến thắng thực sự. Như đã minh định trước đây, khả năng này sẽ gia tăng nếu biết khai triển một chiến lược toàn bộ khôn ngoan, hoạch định cẩn thận chiến lược, lao tâm lao lực và đấu tranh can đảm kỷ luật.

 

“…Không có một thế lực bên ngoài nào đến để ban phát tự do cho người dân bị đàn áp, tự do mà người dân hằng mong muốn. Nhân dân phải tự mình học phương cách dành lại tự do.…”

Chương Mười

Cơ sở cho một thể chế dân chủ bền vững

Sự tan vỡ của chế độ độc tài lẽ cố nhiên là một dịp ăn mừng lớn. Những người đã đau khổ quá lâu và đã đấu tranh với giá đắt đáng được hưởng những giây phút vui mừng, thư giãn và biết ơn. Họ cảm thấy hãnh diện với bản thân họ và với tất cả những ai đã đấu tranh với họ để đoạt lại quyền tự do chính trị. Không phải tất cả mọi người sẽ sống để nhìn thấy ngày này. Người sống và người chết sẽ được ghi nhớ như những anh hùng đã giúp hình thành lịch sử tự do trên đất nước của mình.

Dù vậy, đây không phải là lúc giảm thiểu cảnh giác. Ngay trong lúc chống đối chính trị thắng lợi trong việc đánh đổ chế độ độc tài, chúng ta phải rất cẩn thận để ngăn ngừa sự trổi dậy của một chế độ đàn áp mới phát xuất từ sự hỗn loạn tiếp theo sự sụp đổ của chế độ cũ. Các cấp lãnh đạo của các lực lượng phò dân chủ phải chuẩn bị trước một cuộc chuyển tiếp trong trật tự sang thể chế dân chủ. Cần phải xóa bỏ các cơ cấu của chế độ độc tài. Cơ sở hiến pháp và luật pháp cùng với các chuẩn mực về cách ứng xử của một thể chế dân chủ bền vững cần được thiết lập.

Không ai có thể tin rằng ngay sau sự sụp đổ của chế độ độc tài, một xã hội lý tưởng sẽ lập tức xuất hiện. Sự tan vỡ của chế độ độc tài chỉ là điểm khởi đầu, để, trong điều kiện quyền tự do được thăng tiến và với những cố gắng dài hạn, cải tiến xã hội và đáp ứng những nhu cầu của con người một cách đầy đủ hơn nữa. Những khó khăn chính trị, kinh tế và xã hội nghiêm trọng sẽ vẫn tiếp tục tiếp diễn trong nhiều năm, đòi hỏi sự hợp tác của nhiều người và nhiều nhóm trong việc tìm kiếm giải pháp. Hệ thống chính trị mới, với những viễn kiến đa dạng và những biện pháp thích ứng, sẽ tạo cơ hội cho nhân dân tiếp tục công trình xây dựng và chính sách phát triển, để đối phó với những khó khăn trong tương lai.

Những mối đe dọa của chế độ độc tài mới

Aristotle đã cảnh cáo từ lâu rằng: « …chế độ chuyên chế có thể chuyển đổi thành một chế độ chuyên chế khác… »(14). Có rất nhiều ví dụ lịch sử điển hình tại nước Pháp (Nhóm Jacobins và Napoléon), nước Nga (nhóm Bolshevik), nước Iran (nhóm Ayatollah), Miến-điện (SLORC – State Law and Order Restoration Council – Hội Đồng Tái Lập Luật Pháp và Trật Tự Quốc Gia), và ở một số nơi khác, cho thấy có một số người và nhóm xem sự sụp đổ của chế độ đàn áp chỉ là một cơ hội cho họ nhảy vào để lên làm những ông chủ mới. Những động cơ thúc đẩy họ có thể đa dạng nhưng những kết quả thường giống nhau. Chế độ độc tài mới có thể tàn bạo và triệt để hơn chế độ cũ trong việc kiểm soát.
Ngay trước khi chế độ độc tài sụp đổ, các thành viên của chế độ cũ có thể mưu đồ chận đứng cuộc đấu tranh chống đối đòi dân chủ bằng cách dàn dựng một cuộc đảo chánh để phỗng tay trên chiến thắng của đối kháng nhân dân. Họ nhận công đánh đuổi chế độ độc tài, nhưng trên thực tế chỉ tìm cách áp đặt một khuôn mẫu được tân trang của chế độ cũ.

Ngăn Chặn Đảo Chánh

Có những phương cách để ngăn chặn những cuộc đảo chánh nhằm vào các xã hội vừa mới được giải phóng. Biết sớm về khả năng ngăn chặn đảo chánh có thể đôi lúc đủ làm thối lui mưu đồ này. Trù bị dẫn đến phòng bị. (15)
Tức khắc ngay sau khi cuộc đảo chánh khởi sự, nhóm đảo chánh cần có chính danh, có nghĩa là, quần chúng chấp quyền cai trị tinh thần và chính trị của họ. Nguyên tắc căn bản đầu tiên chống đảo chánh do đó là từ chối tính chính danh của nhóm đảo chánh.

Nhóm đảo chánh cũng mong muốn các cấp lãnh đạo dân sự và quần chúng ủng hộ họ, nếu không thì cũng lưỡng lự hoặc chỉ cần thụ động. Nhóm đảo chánh cần sự hợp tác của các chuyên viên và cố vấn, các viên chức và công chức, các quản trị viên và các thẩm phán để củng cố quyền kiểm soát của họ trên xã hội lúc đó. Nhóm đảo chánh cũng cần vô số những người điều hành hệ thống chính trị, các định chế xã hội, kinh tế, cảnh sát và lực lượng quân đội, tuân phục một cách thụ động và thi hành những phần vụ thông thường, đã được thay đổi theo lệnh và chính sách của nhóm đảo chánh.

Nguyên tắc căn bản thứ hai chống đảo chánh là kháng cự lại nhóm đảo chánh bằng phương pháp bất hợp tác và chống đối. Phải từ chối việc hợp tác và hỗ trợ mà nhóm đảo chánh cần có. Đặc biệt là có thể cũng đem áp dụng những phương tiện đấu tranh dùng để đánh chế độ độc tài, chống lại mối đe dọa mới này, nhưng phải áp dụng tức khắc. Nếu tính chính đáng và sự hợp tác không có, cuộc đảo chánh sẽ bị thất bại vì không được ủng hộ chính trị và cơ may xây dựng một xã hội dân chủ được phục hồi.

Soạn thảo Hiến Pháp

Thể chế dân chủ mới cần có một hiến pháp mới, quy định khung mẫu cần thiết cho một chính quyền dân chủ. Hiến pháp ấn định : những mục tiêu của chính quyền, hạn chế những quyền hạn của chính quyền, những phương tiện và thời khóa biểu bầu cử nhờ đó các viên chức của chính quyền và các nhà lập pháp được tuyển chọn, quyền căn bản của nhân dân và mối tương quan giữa chính quyền trung ương và các cấp hạ tầng khác của chính quyền.
Trong khuôn khổ của chính quyền trung ương, để tôn trọng tính cách dân chủ, cần thiết lập việc phân chia quyền hạn rõ rệt giữa các ngành lập pháp, hành pháp và tư pháp trong chính quyền. Cần phải quy định những giới hạn thật triệt để và rõ ràng trong các sinh hoạt của cảnh sát, tình báo và lực lượng quân sự để ngăn chặn bất kỳ sự can thiệp chính trị hợp pháp nào.

Để bảo tồn hệ thống dân chủ và ngăn chặn những khuynh hướng và biện pháp độc tài, hiến pháp nên thiết lập một hệ thống liên bang trong đó chính quyền của vùng, của tiểu bang và của cấp địa phương có những đặc quyền rộng rãi. Trong một vài trường hợp, hệ thống bang tổng Thụy Sĩ có thể áp dụng, trong đó những vùng tương đối nhỏ có những đặc quyền lớn, nhưng vẫn là thành phần của một quốc gia.
Nếu trong lịch sử của quốc gia mới được giải phóng đã có hiến pháp có những đặc điểm này, chúng ta nên khôn ngoan tái lập và thi hành hiến pháp ấy, tu chính nó tùy theo nhu cầu và mong muốn. Nếu một hiến pháp cũ thích hợp không có, chúng ta cần áp dụng một hiến pháp lâm thời. Mặt khác chúng ta cần phải chuẩn bị một bản hiến pháp mới. Chuẩn bị một bản hiến pháp mới đòi hỏi thời gian và trí tuệ. Chúng ta cần sự tham gia của quần chúng trong tiến trình này để sau này có thể chuẩn phê những bản thảo hoặc những tu chính mới. Chúng ta phải rất cẩn thận khi ghi trong hiến pháp những hứa hẹn mà về sau này không thể thực hiện được hoặc những điều khoản đòi hỏi một chính quyền cực kỳ tập quyền, vì cả hai dễ đưa đến một chế độ độc tài mới.
Từ ngữ trong hiến pháp phải dễ hiểu với đại bộ phận quần chúng. Một hiến pháp không nên quá cầu kỳ hoặc mơ hồ đến độ chỉ có luật gia và một thiểu số thành phần ưu việt mới hiểu rõ.

Chính sách quốc phòng dân chủ

Quốc gia vừa được giải phóng cũng có nguy cơ bị ngoại bang đe dọa vì vậy cũng cần phải có khả năng quốc phòng. Quốc gia cũng có thể bị các thế lực ngoại bang âm mưu áp đặt thống trị kinh tế, chính trị và quân sự.
Để bảo toàn thể chế dân chủ nội tại, cần phải suy tính kỹ lưỡng việc áp dụng những nguyên lý căn bản của chống đối chính trị vào lãnh vực quốc phòng.(16) Khi đặt khả năng đối kháng trực tiếp vào tay của khối công dân, các nước mới được giải phóng có thể bãi bỏ nhu cầu lập một hàng ngũ quân đội hùng mạnh để sau này lại đe dọa thể chế dân chủ hoặc đòi hỏi những nguồn kinh tế to lớn, cần thiết hơn cho những mục tiêu khác.
Chúng ta nên nhớ có một vài nhóm sẽ không để ý đến bất kỳ điều khoản nào trong hiến pháp với mục đích tự ý phong mình lên làm kẻ độc tài mới. Vì vậy quần chúng cần phải luôn sẵn sàng để thực thi chống đối chính trị và bất hợp tác chống lại những kẻ muốn trở thành độc tài và bảo vệ các cơ cấu, quyền lợi và tiến trình của thể chế dân chủ.

Tình thần trách nhiệm đáng khen ngợi

Hiệu quả của đấu tranh bất bạo động không những làm suy yếu và đánh đổ những kẻ độc tài nhưng đồng thời cũng cung cấp quyền lực cho người bị đàn áp. Kỹ thuật này giúp cho những người trước đây cảm thấy mình chỉ là con cờ hoặc là nạn nhân, biết sử dụng quyền lực một cách trực tiếp để chiến thắng và giành lấy quyền tự do và lẽ công bằng, bằng những cố gắng của bản thân. Kinh nghiệm đấu tranh này có những hệ quả quan trọng về mặt tâm lý, nó đóng góp vào việc gia tăng sự tự trọng và tự tin của những người trước đây không có quyền hành.
Một hệ quả quan trọng, có lợi ích lâu dài trong việc áp dụng đấu tranh bất bạo động để thiết lập một chính quyền dân chủ là xã hội có nhiều khả năng hơn trong việc đương đầu với các khó khăn còn đang tiếp diễn và các khó khăn trong tương lai. Những khó khăn này gồm tệ nạn lạm dụng và tham nhũng trong chính quyền, bạc đãi các nhóm này nhóm khác, bất công kinh tế, và hạn chế các đặc tính dân chủ của hệ thống chính trị. Quần chúng đã từng thử nghiệm chống đối chính trị chắc chắn khó bị các chế độ độc tài tương lai đả thương.
Sau khi giải phóng, việc đã quen với đấu tranh bất bạo động sẽ cung ứng phương cách để bảo vệ thể chế dân chủ, quyền tự do công dân, quyền của các nhóm thiểu số, và những đặc quyền của vùng, tiểu bang, và chính quyền địa phương và các định chế phi chính phủ. Những phương tiện như vậy cũng cung ứng phương cách cho quần chúng và các nhóm bày tỏ lòng bất bình cực độ của mình một cách ôn hòa trên những vấn đề thật quạn trọng mà đôi khi các nhóm đối lập đã phải dùng đến phương cách khủng bố hoặc chiến tranh du kích.
Những suy tư trong bài tham luận này về chống đối chính trị hoặc tranh đấu bất bạo động nhằm mục đích trợ giúp tất cả những cá nhân và nhóm đang tìm cách tháo gỡ ách đàn áp của chế độ độc tài đè trên nhân dân của mình và thiết lập một nền dân chủ lâu bền, biết tôn trọng quyền tự do của con nguời và tôn trọng hành động của quần chúng trong việc cải thiện xã hội.
Có ba kết luận chính trong những tư duy đã được phác họa ở đây.
• Giải phóng khỏi ách chế độ độc tài là một việc khả thi;
• Cần phải suy nghĩ thật thấu đáo và lập kế hoạch chiến lược để hoàn thành công cuộc giải phóng; và
• Cần có tinh thần cảnh giác, cần cù làm việc và đấu tranh có kỷ luật, đôi khi phải trả giá đắt.
Câu thường hay được trích dẫn “ Tự do không miễn phí” rất đúng. Không có một thế lực bên ngoài nào đến để ban phát tự do cho người dân bị đàn áp, tự do mà người dân hằng mong muốn. Nhân dân phải tự mình học phương cách dành lại tự do. Điều này không phải dễ dàng.

Nếu nhân dân nắm bắt được những yếu tố cần thiết cho việc giải phóng của mình, họ có thể phác họa lộ trình hành động để, với bao nhiêu công sức, đem đến cho họ quyền tự do. Và sau đó, với tinh thần chuyên cần, họ có thể xây dựng một trật tự dân chủ mới và chuẩn bị để bảo vệ nó. Tự do giành được bằng phương thức đấu tranh này có thể lâu bền. Quyền tự do có thể được duy trì bởi một quần chúng có lòng kiên quyết bảo vệ và làm phong phú nó.

Phụ Lục

Các Phương Pháp Hành Động Bất Bạo Động (17)

Những phương pháp phản đối và thuyết phục bất bạo động

Những bản tuyên bố chính thức
1-Những diễn văn công cộng
2-Thơ phản kháng hoặc thơ hỗ trợ
3-Tuyên bố của các tổ chức và định chế
4-Những tuyên bố công cộng có ký tên
5-Tuyên bố lên án hay bày tỏ ý định
6-Kiến nghị nhóm hoặc khối đông
Những phương tiện truyền thông với một cử tọa rộng lớn hơn
7- Khấu hiệu, hí họa và biểu tượng
8- Biểu ngữ, bích chương và phương tiện truyền thông hiển thị
9-Tờ rơi, tập mỏng và sách vở
10- Báo chí và nhật báo
11- Máy thâu băng, đài truyền thanh và đài truyền hình
12- Viết chữ trên không trung, viết chữ trên mặt đất
Đại diện các nhóm
13- Các đại biểu
14- Giải thưởng châm biếm
15- Vận động nhóm
16- Đóng chốt
17- Tuyển cử châm biếm
Hành động biểu trưng công cộng
18- Trưng bày cờ và các màu biểu tượng
18- Gắn huy hiệu biểu tượng
20- Đọc kinh và tôn thờ
21- Chuyển giao những món vật biểu tượng
22- Trần truồng để phản đối
23- Hủy hoại sở hữu của chính mình
24- Thắp đèn (thâu canh) biểu trưng
25- Trưng bày chân dung
26- Quét sơn để đối kháng
27- Những dấu hiệu và tên mới
28- Những âm thanh biểu trưng
29- Những đòi hỏi biểu trưng
30- Những cử chỉ thô kệch
Áp lực trên cá nhân
31- « Ám ảnh » các viên chức
32- Chế nhạo các viên chức
33- Kết thân
34- Đêm canh thức
Bi kịch và âm nhạc
35- Kịch ngắn và trò đùa hài hước
36- Diễn xuất kịch và nhạc
37- Ca hát
Tuần hành
38- Tuần hành
39- Diễu hành
40- Rước kiệu tôn giáo
41- Hành hương
42- Diễu hành xe gắn máy
Tôn vinh người quá cố
43- Để tang chính trị
44- Đám tang giả
45- Đám tang biểu tình tuần hành
46- Vinh danh người quá cố tại nơi chôn cất
Hội họp công cộng
47- Hội họp chống đối hay hỗ trợ
48- Biểu tình chống đối
49- Biểu tình hoặc chống đối ngụy trang
50- Hội thảo
Rút lui và từ chối
51- Bãi công bất ngờ
52- Giữ im lặng
53- Từ chối nhận vinh dự
54- Quay lưng (không thèm đối diện)

Những phương pháp bất hợp tác xã hội

Tẩy chay cá nhân
55- Tẩy chay xã hội (không tiếp cận cá nhân)
56- Tẩy chay xã hội có tính cách chọn lọc
57- Tẩy chay không cho động phòng (tẩy chay tính dục)
58- Dứt phép thông công (tẩy chay tôn giáo)
59- Khai trừ
Bất hợp tác trong các sự cố, phong tục và định chế xã hội
60- Ngưng các hoạt động xã hội và thể thao
61-Tẩy chay các công tác xã hội
62- Sinh viên bãi khoá
63- Bất tuân (kỷ luật) xã hội
64- Rút lui ra khỏi các định chế xã hội
Rút lui khỏi hệ thống xã hội
65- Nằm nhà (không đi làm)
66- Bất hợp tác toàn thể nhân viên
67- Bỏ trốn của công nhân
68- Lập khu bất khả xâm phạm
69- Mất tích tập thể
70- Di cư tập thể để phản kháng (phong trào hijrat của dân Ả-rập)

Những phương pháp bất hợp tác kinh tế :
(1) Tẩy chay kinh tế

Hành động do người tiêu thụ
71- Tẩy chay hàng hóa của người tiêu thụ
72- Không tiêu thụ những hàng hóa tẩy chay
73- Chính sách thắt lưng buộc bụng (khắc khổ)
74- Đình chỉ trả tiền thuê nhà
75- Không cho thuê mướn
76- Tẩy chay của các người tiêu thụ cấp quốc gia
77- Tẩy chay của các người tiêu thụ cấp quốc tế
Hành động do công nhân và nhà sản xuất
78- Tẩy chay của công nhân
79- Tẩy chay của nhà sản xuất
Hành động do người trung gian
80- Tẩy chay của người cung cấp và phân phối
Hành động do chủ nhân và quản lý
81- Tẩy chay của các nhà thương buôn
82- Từ chối cho thuê hoặc bán tài sản
83- Đóng cửa nhà máy không cho công nhân vào
84- Từ chối trợ cấp kỹ nghệ
85- “Tổng đình công” của thương gia
Hành động của các người giữ nguồn cung cấp tài chánh
86- Rút tiền ra khỏi chương mục ngân hàng
87- Từ chối trả lệ phí, hoàn phí và thuế khóa
88- Từ chối trả nợ hoặc tiền lời
90- Từ chối cung cấp lương bổng
91- Từ chối dùng tiền của chính phủ
Hành động của các chính quyền
92- Cấm vận quốc nội
93- Lập sổ đen các thương gia
94- Cấm vận khách bán quốc tế
95- Cấm vận khách mua quốc tế
96- Cấm vận thương mại quốc tế

Những phương pháp bất hợp tác kinh tế :
(2) Đình Công

Đình công biểu trưng
97- Đình công phản đối
98- Bãi công đột xuất (đình công chớp nhoáng)
Đình công nông nghiệp
99- Đình công của nông dân
100- Đình công của tá nông
Đình công do các nhóm đặc biệt
101- Từ chối không dùng nhân công trưng dụng
102- Đình công của tù nhân
103- Đình công của ngành thủ công
104- Đình công của giới chuyên gia
Đình công kỹ nghệ bình thường
105- Đình công của cơ xưởng
106- Đình công của kỹ nghệ
107- Đình công biểu lộ sự ủng hộ
Đình công giới hạn
108- Đình công riêng lẻ
109- Đình công trái độn
110- Đình công bằng cách làm chậm
111- Đình công làm việc rặp theo chỉ thị
112- Báo cáo ốm nằm nhà
114- Đình công giới hạn
115- Đình công chọn lọc
Đình công đa kỹ nghệ
116- Đình công lan rộng
117- Tổng đình công
Đình công phối hợp và ngưng sinh hoạt kinh tế
118- Hartal (Đóng cửa tiệm và nhà kho – phương pháp của Ghandi)
119- Ngưng sinh hoạt kinh tế

Những phương pháp chống đối chính trị

Từ chối uy quyền
120- Ngưng hoặc từ chối tùng phục
121- Từ chối hỗ trợ công khai
122- Bài viết và diễn văn kêu gọi đối kháng
Bất hợp tác của công dân với chính quyền
123- Tẩy chay các cơ cấu lập pháp
124- Tẩy chay bầu cử
125- Tẩy chay công việc và chức vụ của chính quyền
126- Tẩy chay các nha, các cơ quan và những cơ cấu khác của CQ
127- Rút lui khỏi các định chế giáo dục của chính quyền
128- Tẩy chay các tổ chức ủng hộ chính quyền
129- Từ chối tiếp tay cho các nhân viên công an
130- Tháo gỡ bảng hiệu và bảng chỉ dẫn của cửa quán mình
131- Từ chối không chấp nhận viên chức được đề cử
132- Từ chối giải tán các định chế đã có sẵn
Cách hành xử khác của công dân trước lệnh tuân phục
133- Tuân hành một các miễn cưỡng và chậm chạp
134- Không tuân lệnh khi thiếu vắng người giám sát trực tiếp
135- Bất tuân của quần chúng
136- Bất tuân giả vờ
137- Từ chối giải tán một cuộc tụ tập hoặc một cuộc biểu tình
138- Ngồi lì
139- Bất hợp tác trong việc cưỡng bách tòng quân và đầy ải
140- Nấp trốn, đào thoát và căn cước giả
141- Bất tuân dân sự trước những đạo luật « không chính đáng »
Hành động do nhân viên của chính quyền
142- Các trợ tá của chính quyền từ chối sự hỗ trợ một cách chọn lọc
143- Ngăn chặn đường dây truyền lệnh và thông tin
144- Chặn nghẽn và cản trở
145- Bất hợp tác hành chánh toàn diện
146- Bất hợp tác tư pháp
147- Nhân viên thừa hành lãng phí cố ý và bất hợp tác chọn lọc
148- Nổi loạn
Hành động trên bình diện quốc nội của cấp chính quyền
149- Tránh né bán hợp pháp và làm trì trệ công việc
150- Bất hợp tác do các đơn vị ủy nhiệm của chính quyền
Hành động trên bình diện quốc tế của cấp chính quyền
151- Thay đổi trong cơ cấu ngoại giao và phái đoàn
152- Dời và hủy bỏ những diễn xuất ngoại giao
153- Đình chỉ công nhận ngoại giao
154- Cắt đứt quan hệ ngoại giao
155- Rút lui ra khỏi các tổ chức quốc tế
156- Từ chối tư cách thành viên trong các cơ quan quốc tế
157- Tống xuất ra khỏi các tổ chức quốc tế

Những phương pháp can thiệp bất bạo động

Can thiệp tâm lý
158- Tự hành xác dưới phong ba
159. Tuyệt thực
(a) Tuyệt thực để gây áp lực tinh thần
(b) Tranh đấu bằng tuyệt thực
(c) Tuyệt thực đối kháng bất bạo động (satyagrahic fast)
160- Xét xử trái ngược lại với phán quyết của tòa án
161- Quấy rối bất bạo động
Can thiệp thể chất
162- Biểu tình ngồi lì
163- Biểu tình đứng lì
164- Lái xe đậu cản đường
165- Lội nước phản đối
166- Đi vòng vòng phản đối
167- Biểu tình bằng cách tụ tập đọc kinh
168- Đột kích bất bạo động
169- Không kích bất bạo động
170- Xâm nhập bất bạo động
171- Thình lình can thiệp bất bạo động
172- Ngăn chận bất bạo động
173- Chiếm ngự bất bao động
Can thiệp xã hội
174- Thiết lập những khuôn mẫu xã hội mới
175- Gây quá tải cho các phương tiện công cộng
176- An bính bất động
177- Chiếm diễn đàn, nói không ngừng nghỉ
178- Dựng lều đóng kịch di động
179- Lập các định chế xã hội song song
180- Lập hệ thống liên lạc song song
Can thiệp kinh tế
181- Đình công đảo ngược
182- Đình công chiếm giữ công xưởng
183- Chiếm giữ đất đai bất bạo động
184- Bất chấp những nút ngăn chặn
185- Giả mạo chứng từ với lý do chính trị
186- Mua trước đề ngăn ngừa
187- Chiếm đoạt tài sản (của một công ty)
188- Bán phá giá hàng hóa
189- Lui tới cửa hàng có chọn lọc
190- Thị trường xen lẫn (song song với thị trường của chính phủ)
191- Hệ thống chuyển vận song song
192- Các định chế kinh tế song song
Can thiệp chính trị
193- Gây quá tải cho các cơ quan hành chánh
194- Tiết lộ danh tánh các nhân viên điệp báo
195- Tìm cách để bị đưa vào tù
196- Bất tuân dân sự các luật “trung lập”
197- Tiếp tục làm việc mà không cộng tác
198- Hai thể chế và chính quyền song song

(14) Xem Aristotle, The politics, Quyển V, Chương 12 trang 233.
(15) Để tìm hiểu thêm về đối kháng chống đảo chánh, xem Gene Sharp, The Anti-Coup (Boston, MA :The Albert Einstein Institution, 2003).
(16) Xem Gene Sharp, Civilian-Based Defense : A Post-Military Weapons System (Princeton, New Jersey: Princeton University Press, 1990).
(17) Danh sách này, với các định nghĩa và dẫn chứng lịch sử, được lấy từ sách của Gene Sharp The Politics ò Nonviolent Action, Part Two, The Methods of Nonviolent Action(Boston, MA: Porter Sargent, 1973).

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s