TRUNG ĐÔNG – “MÔ HÌNH BẮC KINH” VÀ VIỆTNAM

TRUNG ĐÔNG – “MÔ HÌNH BẮC KINH” VÀ VIỆTNAM (Đinh Xuân Quân)

Trong  bài “The Poverty of Dictatorship” / của GS Dani Rodrik của Đại Học  Harvard và bài “Why Egypt Should Worry China” / của GS Barry Eichengreen  của Đại Học Berkerley, hai tác giả này cho rằng mô hình phát triển kinh  tế và giữ nguyên thể chế chính trị độc đảng là không còn giữ được nữa.

Trong bài “the Poverty of Dictatorship” GS Rodrik cho rằng trong báo cáo của LHQ về Phát triển Nhân sự hàng năm “Human Development Report” thì các nước Hồi Giáo có tỷ số khá cao. Tunusia ở mức thứ 6 trong 135  nước còn Ai cập ở mức 14. Báo cáo LHQ đánh giá phát triển qua tỷ số HDI  (Human Development Index – tỷ số phát triển nhân sự) bằng cách so sánh  các tiến bộ về y tế, giáo dục và kinh tế

Trong bài “Why Egypt  should Worry China” GS Eichengreen cho là các nước Ai cập và Tunisa có  tăng trưởng kinh tế khá cao ở mức 4 hay 5%/năm – không phải tăng trưởng  kinh tế theo kiểu Á châu nhưng cũng tạm tốt. Theo GS của Đại Học Berkley  thì vấn đề chính là tăng trưởng kinh tế không được chia sẻ đồng đều  nhất là khi tăng trưởng không tới tay giới trẻ – nhất là giới trẻ có  học, và biết về IT.

Trong nhiều năm qua một số chuyên gia thường  bàn đến mô hình phát triển gọi là “Mô hình Bắc Kinh – hay Peiking  consensus,” một mô hình chủ trương phát triển kinh tế tư bản nhưng duy  trì chế độ độc đảng. Tại nhiều nước đang phát triển đây là một mô hình  “rất hấp dẫn” và mô hình phát triển này đang được thực hiện tại Việtnam  (VN). Tại VN mô hình này được thể hiện cụ thể như sau: phát triển kinh  tế tư bản (theo định hướng XHCN) đi kèm với sự hiện diện của một chế độ  công an trị và theo Bill Hayton / tại VN cứ 7 người dân lại có một công  an.

Các thành công về kinh tế của Egypt, Tunisia, Lybia và nay  của Trung Quốc (TQ), hay là VN, nơi mà đảng cầm quyền hay đảng cộng sản  độc quyền lãnh đạo đất nước tạo thêm tính chính đáng cho mô hình này.  Đối với các chính thể độc tài (Egypt, Tunisia, Libya, TQ, VN, vv.)  chuyên chính thì đây là giải pháp phù hợp hơn là kiểu dân chủ “theo kiểu  Tây phương,” một bên là phát triển kinh tế, hội nhập vào kinh tế toàn  cầu. Vừa có phát triển kinh tế vừa độc quyền lãnh đạo đất nước.

Các  vụ nổi dậy tại Tunisia, Ai cập và nay tại Trung đông đã cho thấy là  phát triển kinh tế chưa đủ làm cho dân thỏa mãn, nhất là giới trẻ. Nó  cho thấy là phát triển kinh tế sẽ cần có thêm dân chủ mới được, mặc dù  không cần dân chủ kiểu Tây Phương.

Dưới con mắt của một kinh tế gia về phát triển, cái gì đã xẩy ra tại Trung đông và cái gì làm dân chúng nổi dậy?

Cách mạng Hoa lài tại Tunisia và ảnh hưởng của nó tại Ai cập

Các  bài học của Trung Đông, của Tunisia nơi bắt đầu “cách mạng hoa lài” và  tại Ai cập thì một “nhóm nhỏ người” tại đây đã độc quyền cai trị đất  nước. Vì có độc quyền cho nên nạn tham nhũng và bè phái ở mức độ cao.  Việc này trái ngược với các tỷ số HDI. Tại Tunisia, các nhà báo, các  người viết blog, các người tranh đấu cho nhân quyền, vẫn bị công an hành  hỏi theo dõi và bắt bớ. Theo tỷ số của hội “Transparency International”  thì Ai cập đứng ở mức 111 trên 180 nước về tham nhũng.

Hơn nữa  thì tăng trưởng kinh tế chưa chắc đã mang lại ổn định nếu thể chế chính  trị không thay đổi kịp thời. Tăng trưởng kinh tế sẽ giúp người ta khôn  hơn, biết nhiều hơn và có thể đứng lên đòi hỏi quyền lợi công dân có tự  do ngôn luận và tự do biểu tình trong ôn hòa (các quyền được các hiến  pháp kể các của các nước CS bảo đảm).

Theo nhà nghiên cứu Samuel  Huntington thì thay đổi kinh tế, đô thị hóa, tiến bộ về giáo dục, công  nghệ hóa, phát triển truyền thông sẽ mang đến các đòi hỏi và tham gia về  chính trị. Tại Tunisia và Ai cập thì còn có internet, Twitter và  Facebook các mạng về thông tin giúp cho dân chúng có dịp động viên xuống  đường.

Một việc đáng để ý là tại các nước Hồi giáo gia đình  trung bình từ 6 đến 8 người – quá nhiều con. Hơn nữa tại các nước Trung  Đông, chính phủ đầu tư khá nhiều về giáo dục nhất là giáo dục Đại học  nhưng lại không tạo ra công việc làm cho họ. Cho nên tỷ lệ thất nghiệp  cho các sinh viên khá cao vì họ không tìm được việc làm. Các sinh viên  có trình độ, biết về vi tính mà lại thất nghiệp thì bất mãn cao. Một thí  dụ là tại Cairo, thường ta thấy các hướng dẫn viên du lịch “học rộng và  hiểu cao” và họ thường có bằng Đại Học.

Tình hình Trung Đông  cho thấy là tăng trưởng kinh tế chưa đủ để “thỏa mãn dân chúng.” Các  người xuống đường tại Tunisia hay tại Cairo không biểu tình vì không có  tăng trưởng hay phát triển kinh tế mà là đòi chế độ cởi mở hơn, bớt tham  nhũng bè phái và cho dân chúng – nhất là giới trẻ có tiếng nói trong  vận mạng của đất nước và tương lai của họ.

Cách mạng hoa lài tại Trung Đông và VN

Những  gì viết trong đoạn trên đều có thể áp dụng tại VN. Tình trạng kinh tế  VN mặc dù là tăng trưởng ờ mức 7% nhưng gặp nhiều khó khăn vì các biện  pháp vĩ mô chưa đúng, gây lạm phát. Chỉ cần thay đảng cầm quyền tại  Trung đông bằng Đảng CS tại VN, mọi chuyện còn lại giống y nhau: vẫn là  tham nhũng và bè phái.

Hơn nữa tình trạng kinh tế VN chưa có dấu  hiệu ổn định vào năm Tân Mão – 2011. Ngân hàng nhà nước (NHNN) đã phá  giá đồng VN thêm 9.3% và nay 1 US$ ăn 22 400 VNĐ trên thị trường tự do.  Hơn nữa chính phủ cho tăng giá điện 15.1% và giá xăng tăng thêm 2000  VNĐ/lit. Các việc này sẽ nâng lạm phát lên trên 12%.

Các thống  kê doanh nghiệp VN cho thấy là tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu  (Return on Equity) ở mức 17.63% trong khi lãi suất cho vay của các ngân  hàng là gần 20%. Như vậy các dự án sẽ khó mang lại hiệu quả có thể mang  đến việc đầu tư phát triển mới sẽ bị đình trệ.

VN nhập siêu ở  mức cao lên đến trên 12 tỷ USD/năm hay xấp xỉ 12% GDP, trung bình trên 1  tỷ USD/tháng. Khó hơn nữa là nhập siêu nghiêng về TQ làm cho VN tùy  thuộc ngày càng nhiều vào TQ.

Tại sao lạm phát cao?

Từ  2007 đến nay, nhiều biện pháp kinh tế dựa trên tiền tệ nhưng không giải  quyết tận gốc vấn đề kinh tế VN. Tăng trưởng cao là vì chính sách tiền  tệ khuyến khích chi tiêu công gây nên một số vấn đề sau đây:

  Chi tiêu và đầu tư công ở mức cao khiến thâm thủng ngân sách. Hơn nữa  các Doanh nghiệp nhà nước (DNNN) có hiệu quả thấp, chỉ số ICOR (vốn đầu  tư/tăng trưởng) ở mức 6-7, hơn 1.5 lần mức trung bình của nền kinh tế VN  và 3-5 lần của Đông Nam Á (ĐNA). Các Doanh nghiệp nhà nước (DNNN) có tỷ  số lời ở mức rất thấp 6.3% so với mức 17.63% của các doanh nghiệp của  dân và 28% của các doanh nghiệp có vốn nước ngoài. Hơn nữa các doanh  nghiệp nhà nước tạo ra ít việc làm. Vụ xi căn đan Vinashin là một điển  hình của việc làm ăn thiếu hiệu quả của các DNNN.

 Chính sách  tiền tệ quá lỏng khiến số tiền cung ứng (money supply) và tăng trưởng  tín dụng (credit growth) quá cao so với đòi hỏi của kinh tế. Trong những  năm vừa qua những con số này luôn ở mức cao. Theo ADB thì chỉ số M2 của  VN tăng 31.2% trung bình trong 10 năm qua (2000-2009). Nếu tăng trưởng  là 8% và lạm phát là 4% thì tăng trưởng của việc cung cấp tiền tệ phải ở  mức 8+4 = 12% là vừa. Chính chính sách tiền tệ của VN đã gây lạm phát  vì chi phí vốn quá rẻ.

 Khi kinh tế có dấu hiệu lạm phát ở mức  cao, NHNN thường nâng lãi suất để giảm việc cho vay nhưng tại VN chính  phủ lại không điều chỉnh chính sách chi tiêu công – khiến nợ công cao –  kéo theo DNNN kém hiệu quả cho nên VN cứ chạy vòng quanh – không giải  quyết được.

VN có nhiều triệu chứng giống Trung Đông. Số ngưới  có học tăng, số người có cell phone và truy cập internet cao, công ăn  việc làm thiếu nhất là cho sinh viên có bằng cấp và khoảng cách giàu  nghèo – nông thôn thành thị ngày càng lớn. Nạn tham nhũng và bè phái đầy  rẫy.

Có tăng trưởng kinh tế là tốt nhưng kinh nghiệm Trung Đông  cho thấy tăng trưởng kinh tế chưa đủ để thỏa mãn giới trẻ tại các nước  này.

Tạm kết

Trước đây một số chuyên gia  tin là “mô hình Bắc Kinh” sẽ có ảnh hưởng sâu rộng ở thế kỷ 21. Phát  triển kinh tế sẽ giúp một số chính quyền chuyên chính giữ quyền và  trường hợp TQ cho thấy là chỉ cần tự do kinh doanh đầu tư và độc đảng  lãnh đạo, không cần phát triển các quyền tự do phổ cập khác của công  dân.

Kinh nghiệm Trung Đông Tunisia, Ai cập và nay Libya và các  nước Trung Đông khác hẳn. Nó cho thấy là dù tăng trưởng kinh tế nhưng  vẫn độc đảng thì sẽ gặp khó khăn, đảng cầm quyền không thể “muôn năm  trường trị”.

VN có nhiều triệu chứng giống nhiều nước Trung Đông  – có tăng trưởng kinh tế, có độc đảng và hơn nữa tham nhũng và bè phái  còn nhiều hơn tại Trung Đông. VN cần giải quyết vấn đề tham nhũng bè  phái. Giới trẻ có học, biết tin học, biết truy cập internet và vào mạng  thì có khả năng đứng lên tranh đấu cho một đất nước tốt hơn, mà Tunisia  và Ai cập là những ví dụ sống động.

Tại VN, các nhà báo, các  người viết blog, các người tranh đấu cho nhân quyền, vẫn bị công an hạch  hỏi theo dõi và bắt bớ. Theo tỷ số của hội “Transparency International”  thì VN còn ở mức thấp hơn Ai cập.

Chính quyền VN dựa trên công  an để đứng vững. Nhưng khi người dân hết sợ công an thì điều gì sẽ xảy  ra? Một cuộc cách mạng… Hoa Sen? Nếu chính quyền CSVN không thay đổi  kịp – có ngày họ sẽ gặp các triệu chứng Trung Đông tại VN vì mô hình Bắc  Kinh sẽ không còn “thiêng” nữa.

Cách mạng hoa lài cho thấy các  nước như VN – TQ và các nước chuyên chế sẽ gặp phải nhiều khó khăn vì  ngoài miếng ăn con người cần nhiều đòi hỏi khác như tự do ngôn luận, tư  do biểu tình hay hội họp.

Vấn đề ở đây là liệu công an hay quân  đội có như tại Tunisia hay Ai cập, đứng về phía “nhân dân” hay sẽ như  tại Thiên An Môn quay súng lại bắn vào chính đồng bào của mình?

TS ĐXQ

Mười bài học từ cao trào cách mạng ở Tunisia và Egypt

Tác giả Nguyễn Minh Cần

Tiếp theo sự sụp đổ của “triều đại” tổng thống Ben Ali ở Tunisia hôm  thứ sáu ngày 14.01.2011 thì ngày 11.02.2011,  thế giới lại được chứng  kiến sự sụp đổ của “triều đại” tổng thống Hosni Mubarak ở Egypt, sau 18  ngày đấu tranh cực kỳ gay go của hàng triệu quần chúng cách mạng trên  khắp đất nước, đặc biệt là trên quảng trường Tahrir ở thủ đô Cairo.

Đây là những thắng lợi lớn, bước đầu nhưng rất căn bản, của cuộc cách  mạng dân chủ ở Tunisia và Egypt. Những  thắng lợi lịch sử này mở đường  cho cuộc đấu tranh tiếp tục rất  gay go và phức tạp của nhân dân hai  nước này để xây dựng một chế độ dân chủ đích thực. Sóng thần cách mạng ở  Tunisia và Egypt đang lay động mạnh các chế độ độc tài toàn trị trên  nhiều nước A Rập lân cận và sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến cả tình hình  chung của thế giới.
Những biến cố trọng đại ở hai nước Tunisia và Egypt được các chiến sĩ  đấu tranh cho dân chủ, tự do trên toàn thế giới đặc biệt quan tâm  nghiên cứu để rút ra những bài học cho mình, mà cả các giới cầm quyền  độc tài trên toàn cầu cũng ra sức rút tỉa kinh nghiệm để hòng đối phó  với bão táp cách mạng của quần chúng trong tương lai nhằm bám chặt quyền  thống trị nhân dân.
Ở đây, người viết xin miễn nhắc lại diễn tiến các sự kiện, vì chúng  ta đã có rất nhiều thông tin trong mấy chục ngày qua, mà xin đi ngay vào  đề tài cần bàn đến.
Thế thì, đứng trên quan điểm của các chiến sĩ dân chủ, chúng ta có  thể rút ra những bài học gì? Theo thiển ý của người viết, có những bài  học lớn sau đây đáng chú ý:
1/ Bài học đầu tiên là Lịch sử (viết hoa) bao giờ cũng cho ta  những “cú” bất ngờ cả. Thật thế ! Không cần phải đi xa hàng  thế kỷ trước để đưa ra dẫn chứng, chỉ cần nêu ra những thí dụ trong vài  chục năm gần đây thôi cũng đủ rõ. Có ai ngờ được rằng cái “đế quốc” cộng  sản khổng lồ là Liên Bang Xô Viết, với 10 triệu đảng viên cộng sản, 20  triệu đoàn viên thanh niên cộng sản, 6 triệu quân tinh nhuệ, hàng triệu  quân nội địa của bộ nội vụ, với bộ máy mật vụ KGB cực kỳ nhạy bén, với  đủ các loại vũ trang cực kỳ tối tân, kể cả vũ khí hạt nhân cực mạnh… mà  có thể sụp đổ nhẹ nhàng trước cuộc đấu tranh của quần chúng nhân dân hồi  năm 91 thế kỷ trước? Có ai ngờ được rằng bức tường Berlin kiên cố như  vậy đứng vững hàng chục năm trời mà sụp đổ chỉ trong một đêm? Có ai ngờ  được rằng cuộc cách mạng nhung diễn tiến nhẹ nhàng đến thế trên đất nước  Tiệp Khắc, Hungaria, Ba Lan, v.v…? Có ai ngờ được rằng nước Đức đã  thống nhất hòa bình một cách êm dịu, trong lúc đó Cộng hòa Dân chủ Đức  thì tiêu biến? Không ai ngờ được hết ! Và lần này cũng vậy, không ai ngờ  vụ anh Mohamed Bouazizi, một chàng trai 26 tuổi, có học mà thất nghiệp  phải đi bán hàng rong hoa quả để kiếm sống, vì quá uất ức khi chiếc xe  hàng của anh bị cảnh sát tịch thu, anh đã tự thiêu ngày 17.12.2010, và  ngọn lửa của cây đuốc sống đó đã biến thành một cơn bão lửa cách mạng  thiêu trụi chế độ độc tài toàn trị thâm căn cố đế ở Tunisia, rồi lan  sang tận Egypt làm sụp đổ cả “triều đại” Mubarak.
Vậy thì bài học đầu tiên là: chớ thấy chế độ độc tài toàn trị bề  ngoài trông có vẻ nhất trí, thống nhất, mạnh mẽ, hùng cường dường như  không gì lay chuyển nổi, với quân đội hùng hậu, công an mật vụ dày đặc,  hung dữ, xảo quyệt, đảng, đoàn đông đảo làm hậu thuẫn vững vàng cho chế  độ, v.v… mà sợ hãi!  Khi mà Lịch sử đã chơi cho một “cú” bất ngờ thì mọi  chỗ dựa của chế độ toàn trị sẽ tê liệt trước sức mạnh của quần chúng  cách mạng, và chế độ toàn trị trở nên vô cùng yếu đuối, cuối cùng sẽ  rụng xuống như một trái mít từ lâu đã chín rục trên cành, hay nói văn  hoa hơn, như một người khổng lồ chân đất sét. Lẽ huyền bí của Lịch khó  mà tiên đoán được !
Nói đến bài học này không phải để các chiến sĩ dân chủ chủ quan,  khinh địch, nhưng để mọi người tăng thêm lòng tin tưởng và hiểu được  rằng mọi cuộc cách mạng muốn bùng nổ phải có thời cơ, mà thời cơ thì bao  giờ cũng đến rất bất ngờ. Có khi chỉ vì một sự kiện không quan trọng  lắm cũng đủ châm ngòi cho sự bùng nổ. Vậy thì các chiến sĩ dân chủ chúng  ta phải cố gắng kiên trì, nhẫn nại chuẩn bị về mọi mặt, tinh thần, tổ  chức, v.v… để khi thời cơ đến thì phải “trở tay” cho kịp. Đừng lãng phí  sức lực vào những chuyện tào lao, ồn ào, ầm ĩ, viễn vông, mà phải cần  mẫn,  khôn khéo làm những việc thiết thực ngay từ bây giờ.
2/ Bài học thứ hai mà cao trào cách mạng dân chủ ở hai nước Tunisia  và Egypt dạy cho ta là, trong thế kỷ 21, trong thời đại toàn cầu hóa,  thời đại Internet, giới trẻ, nhất là giới trẻ có kiến thức, sinh  viên, học sinh là lực lượng châm ngòi, là động lực, là đầu tàu  của mọi cuộc cách mạng dân chủ. Giới trẻ ở hai nước Tunisia và Egypt đã  phất ngọn cờ đầu tiên để cổ xúy quần chúng, cuốn hút quần chúng. Họ đã  tận dụng các phương tiện thông tin điện tử, các blog, Facebook, Twitter  để huy động, tổ chức và phối hợp nhanh chóng một khối lượng quần chúng  rất lớn xuống đường tranh đấu. Tiêu biểu nhất là anh thanh niên Wael  Ghonim, kỹ sư máy tính người Egypt, đã lập một trang Facebook, nối kết  hơn 400 nghìn người và chính anh cùng bạn bè đã dùng hệ thống thông tin  điện tử đó để huy động giới trẻ xuống đường. Anh được dân chúng coi là  biểu tượng của cuộc cách mạng Egypt. Cố nhiên, khi giới trẻ trí thức đã  dũng cảm đi hàng đầu rồi thì đại chúng liền hưởng ứng, tức là các tầng  lớp khác, công nhân, lao động, nông dân… đều phát huy vai trò tích cực  của mình trong cuộc đấu tranh chung chống chế độ độc tài.
Các bậc huynh trưởng của phong trào dân chủ cần thấy rõ điều này để  tin tưởng vào lực lượng của giới trẻ có kiến thức, của sinh viên học  sinh, trí thức, họ vừa là đội tiên phong, vừa là quân xung kích của cuộc  cách mạng dân chủ. Dĩ nhiên, các bậc huynh trưởng – nếu có thể được –  đều nên đóng vai trò cố vấn, góp ý cho giới trẻ, nhưng phải tôn trọng  sáng kiến của họ. Đừng e ngại rằng sẽ có xung đột giữa hai thế hệ già,  trẻ. Thực tế ở hai nước Tunisia và Egypt, cho đến ngày hôm nay, ta không  thấy sự xung đột nào giữa giới trẻ và người lớn tuổi, trái lại, ta thấy  rõ sự đồng tâm nhất trí của mọi người, không phân biệt tuổi tác, nam  nữ, giàu nghèo, tôn giáo… trong mục tiêu chung là đánh đổ tên độc tài và  chế độ độc tài toàn trị và xây dựng chế độ dân chủ đích thực trên đất  nước thân yêu của họ. Chính lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc của đại  chúng Tunisia và Egypt đã gắn bó mọi người trong những ngày đấu tranh  cũng như trong những ngày thắng lợi.
3/ Bài học thứ ba là, cuộc đấu tranh tuy mãnh liệt, căng  thẳng vô cùng, nhưng là một cuộc đấu tranh hòa bình, bất bạo động. Chúng  ta thấy rõ ràng những người xuống đường đấu tranh chỉ có tay không,  trong tay không có một tấc sắt, họ chỉ mang theo khẩu hiệu, lúc đầu phần  lớn là những khẩu hiệu về đời sống, như phản đối tăng giá hàng thiết  yếu, phản đối thất nghiệp, chống tham nhũng, v.v… rồi chuyển thành những  khẩu hiệu chính trị mạnh mẽ, thẳng thừng, như đòi phế truất tổng thống,  giải tán đảng cầm quyền, đập tan chế độ độc tài, v.v… Vũ khí duy nhất  của quần chúng có lẽ chỉ là cái miệng để hô khẩu hiệu và để vận động  binh sĩ… Cố nhiên, khi xảy ra những vụ xô xát với cảnh sát mật vụ, hay  với những cuộc “biểu tình” của cái gọi là “phe thân tổng thống” (thực ra  là của đám tay chân cảnh sát mật vụ) có vũ khí thì quần chúng cách mạng  cũng phải dùng đá, gậy gộc để đối chọi lại. Nói chung, trong cả nước  Egypt chỉ xảy ra vài ba cuộc đấu tranh có vũ trang, tấn công và đốt cháy  đồn cảnh sát mà thôi. Như vậy, cao trào cách mạng ở hai nước Tunisia và  Egypt cho ta thấy cuộc đấu tranh hòa bình không vũ khí của hàng trăm  ngàn người, thậm chí có ngày lên đến một, hai triệu, có một sức mạnh cực  lớn làm tê liệt bộ máy đàn áp của giới cầm quyền, gây áp lực mạnh đến  mức tên độc tài ngoan cố nhất phải lùi bước. Cố nhiên, phía dân chúng  cũng chịu tổn thất lớn, trên 300 người chết, trên 1000 người bị thương.  Đó là cái giá phải trả cho thắng lợi của tự do.
4/ Bài học thứ tư mà người viết cho rằng rất quan trọng là giới  trẻ ở hai nước đã đi theo một đường lối cách mạng tích cực và triệt để với tinh thần tiến công tích cực, với quyết tâm đánh đổ những tên độc  tài và chế độ độc tài toàn trị. Chính cái đường lối tích cực đó phù hợp  với tình thế và khích lệ tâm trạng của đại chúng đang bừng bừng khí thế  cách mạng mong mỏi sớm hạ bệ tên độc tài và chế độ độc tài toàn trị.  Nhân đây, cũng xin nói thêm điều này: qua tấm gương  của cách mạng hoa  Lài cũng như cuộc nổi dậy ở Egypt, chúng ta thấy rõ những “thuyết” của  một vài người trong và ngoài nước ta đã đưa ra trong những năm gần đây,  như “thuyết” hòa giải hòa hợp cả với giới cầm quyền, hoặc “thuyết” nói  rằng “cuộc đấu tranh cho dân chủ không phải là một cuộc xung đột thù  địch một mất một còn mà phải là một cuộc đối đầu hòa bình – ít nhất là  hòa bình đơn phương từ phe dân chủ”,  cũng như “thuyết” “tự tan, tự vỡ”  của đảng cầm quyền là những  “thuyết” sai lầm và có hại cho cuộc đấu  tranh chống chế độ độc tài toàn trị ở nước ta.
5/ Bài học thứ năm là tinh thần đấu tranh dũng cảm, kiên  cường, có nhiều lúc tay không mà phải đối chọi với cảnh sát có  vũ trang, nhưng quần chúng cách mạng vẫn không lùi bước. Tinh thần sẵn  sàng chết vì nước trong lớp trẻ rất cao. Xin nhắc lại nguyên văn lời anh  Wael Ghonim nói với đài CNN: “Tôi nói cho anh biết rằng tôi sẵn sàng  chết. Tôi có rất nhiều thứ trong đời để mất. Tôi đang đi làm, anh biết  tôi đang xin nghỉ làm, tôi làm việc cho một công ty tốt nhất trên thế  giới. Tôi có một người vợ hoàn hảo, và tôi có mọi thứ tốt nhất, tôi yêu  thương con cái tôi, nhưng tôi sẵn sàng đánh đổi tất cả mọi thứ đó cho  giấc mơ của tôi trở thành hiện thực và không ai có thể đi ngược lại ước  muốn của chúng tôi. Không ai có thể!”. Tinh thần hy sinh vì nước, vì lý  tưởng dân chủ không chỉ ở anh Wael Ghonim mà ở rất nhiều người khác. Và,  như chúng ta đã biết, ở Egypt có trên 300 người đã hy sinh, hàng nghìn  người bị thương mà dân chúng không hề nao núng, khí thế đấu tranh vẫn  mãnh liệt. Trên màn hình, ta thấy có người bị thương băng bó đầy người,  kể cả cái đầu chỉ để lộ ra cặp mắt sáng rực đã đưa bàn tay chìa hai ngón  làm thành chữ V (victoire), biểu thị lòng tin ở thắng lợi. Cả ở Tunisia  cũng như ở Egypt hai tổng thống độc tài đều cố sức bám riết vào quyền  lực, nhưng quần chúng cách mạng đấu tranh đến cùng nên một ông ôm vàng  và của cải chạy trốn và ông thứ hai đã phải rút lui. Ở Tunisia, khi tổng  thống chạy trốn rồi, dân chúng vẫn kiên trì đấu tranh đòi gạt bỏ hết  những kẻ đã từng nắm quyền hành trong cái đảng cũ của tổng thống và  trong bộ máy nhà nước. Và những đòi hỏi đó của quần chúng về cơ bản đã  thực hiện được. Cái tinh thần tấn công không ngừng của dân chúng Tunisia  thật đáng học. Còn ở Egypt, tình hình có thể sẽ phức tạp hơn, khó khăn  hơn, nhưng còn phải chờ xem những việc làm cụ thể của Hội đồng quân sự  tối cao mới có thể rõ được sự phản ứng của dân chúng. (Tôi viết bài này  một ngày sau sự kiện tổng thống Mubarak từ chức nên chưa biết sự tiếp  diễn về sau). Tuy nhiên, từ dân chúng cũng đã nói lên ý muốn tiến tới  một chính quyền dân sự để lo việc sửa đổi hiến pháp, sửa đổi luật bầu cử  và tổ chức cuộc tổng tuyển cử bầu tổng thống và Quốc hội. Đến hôm nay  vẫn còn nhiều người không chịu đi khỏi quảng trường Tahrir ở Cairo, dù  quân đội đã ra lệnh. Nhưng chắc rồi nay mai trên quảng trường Tahrir  cũng sẽ không còn quần chúng biểu tình nữa.
6/ Cao trào cách mạng ở hai nước Tunisia và Egypt đã thắng lợi bước  đầu đã chứng tỏ rằng nhiều nhà dân chủ nước ta chủ trương “lực  lượng đấu tranh trong nước là chủ yếu, lực lượng đấu tranh ngoài nước  chỉ là hỗ trợ” là một chủ trương đúng đắn, bất chấp sự phản đối  của một nhà lý luận nọ đòi: ”…. phải khẩn cấp từ bỏ ngôn ngữ giả dối là  quốc nội là chủ lực, hải ngoại chỉ có vai trò yểm trợ”. Các chiến sĩ  dân chủ nước ta phải có quan niệm rõ ràng, dứt khoát để không ỷ lại vào  lực lượng đấu tranh ở ngoài nước, mà ngay từ đầu phải tập trung sức lực  vào việc xây dựng lực lượng quần chúng trong nước. Bài học cách mạng hai  nước Tunisia và Egypt là chứng minh hùng hồn bằng thực tế tính đúng đắn  của chủ trương nói trên.
7/ Một bài học sâu sắc nữa là những kẻ cầm quyền ở hai nước  đã không biết nói chuyện hiền hòa, lịch sự với người dân, chúng  chỉ quen thói ngạo mạn “đối thoại” với dân bằng dùi cui, hơi cay và vòi  rồng phun nước… nên đã gây ra hậu quả bùng lên ngọn lửa căm hờn từ một  người (anh Mohamed Bouazizi) đến hàng nghìn, hàng trăm nghìn, hàng triệu  người, và thế là cả một trận bão lửa hừng hực cháy trên cả hai nước  Tunisia và Egypt và hiện đang có cơ cháy lan sang nhiều nước khác nữa,  Algeria, Iran, Libya, Yemen, Jordan, Bahrain, A Rập Saudi, v.v….  Đó là  nguyên nhân trước mắt, khá trực tiếp.
Còn nếu truy nguyên sâu xa hơn nữa thì thấy rằng, tuy hai nước  Tunisia và Egypt đã có những thành công rõ rệt về mặt kinh tế, nhưng  giới cầm quyền ở hai nước đó đã không dám làm cải cách chính trị để  chống nạn tham nhũng tràn lan, để đem dân chủ lại cho người dân, nên kết  quả là cải cách kinh tế đưa đến tình trạng xã hội không thể chịu nổi  cái ách đè nén của nền độc tài toàn trị với nạn tham nhũng khủng khiếp  được nữa, nên người dân đã phải vùng lên. Chẳng phải chỉ hai nước  Tunisia và Egypt lâm vào tình trạng này mà còn nhiều nước khác, trong đó  có Trung Quốc, Việt Nam, nền độc tài  chính trị còn khắc nghiệt hơn  Tunisia và Egypt gấp nhiều lần, nếu không kịp thời cải cách chính trị  thì chắc cũng khó tránh được những biến động trong tương lai. Bài học  này các giới cầm quyền độc tài toàn trị nên suy ngẫm.
8/ Qua cuộc đấu tranh của nhân dân hai nước Tunisia và Egypt,  ta  thấy rõ sự đồng tình ủng hộ của dư luận thế giới rất mạnh mẽ. Tuy  nhiên, sự ủng hộ về mặt tinh thần của các chính phủ các nước dân chủ,  kể cả nước dân chủ nhất trên thế giới, lúc đầu đều có tính chung chung  và rất dè dặt, thận trọng. Điều đó dễ hiểu, vì trong vấn đề quan hệ  ngoại giao, quan hệ kinh tế, trong vấn đề duy trì tương quan lực lượng  giữa các thế lực trong vùng Bắc Phi-Trung Đông, mỗi nước đều theo đuổi  những mục đích riêng vì quyền riêng của nước mình. Thêm nữa, vấn đề rất  tế nhị là các nước dân chủ cố làm sao để tránh được cái nguy cơ những  phe phái Hồi giáo cực đoan nhân những biến cố lịch sử này giành được ưu  thế trong vùng đầy mâu thuẫn này. Cho nên, những người dân chủ cần ghi  nhớ bài học là trong cuộc đấu tranh vì tự do, dân chủ của nước mình, ta  phải ra sức tranh thủ sự đồng tình và ủng hộ của dư luận thế giới, nhất  là của các nước dân chủ, nhưng không bao giờ ngây thơ mà đặt tất cả hy  vọng vào một nước nào, kể cả nước dân chủ nhất, vì chính phủ nước nào  cũng phải nghĩ đến quyền lợi của nước mình trước hết và trên hết. Chính  vì thế những người dân chủ không thể ỷ lại vào nước nào mà tự mình phải  động viên nội lực là chính, mà nội lực đó chỉ bắt nguồn từ sự đoàn kết  toàn dân.
9/ Như người viết đã nhấn mạnh ngay từ đầu, đây là những thắng lợi  lớn, bước đầu nhưng rất căn bản của nhân dân Tunisia và Egypt. Cần phát  huy thắng lợi này mà tiến lên nữa. Ở Tunisia, tinh thần tấn công  không ngừng của quần chúng rất cao: sau khi tổng thông Ben Ali  chạy trốn, quần chúng cách mạng vẫn tiếp tục đấu tranh đòi gạt bỏ cho  kỳ được những bộ trưởng cũ, đòi giải tán đảng cầm quyền của tổng thống  cũ, đòi tổ chức bầu cử dân chủ tự do, đòi thực hiện những cải cách dân  chủ, v.v…. và họ đã đạt được những thắng lợi nhất định. Còn ở Egypt,  chắc rồi đây, tình hình sẽ khó khăn hơn, vì sau khi tổng thống từ chức  thì quyền lực lại trao về tay Hội đồng quân sự tối cao. Những người dân  chủ mong rằng Hội đồng này sớm chuyển giao quyền lực cho một chính quyền  dân sự, nhưng đó cũng mới chỉ là ước muốn thôi. Người ta lo ngại rằng  giới quân nhân sẽ cướp công của quần chúng cách mạng để nắm giữ quyền  lực cho mình. Cuộc đấu tranh chắc chắn sẽ còn gay go. Hôm chủ nhật  13,02.2011, Hội đồng quân sự tối cao họp lần đầu tiên sau khi Mubarak từ  chức tổng thống, đã tuyên bố giải tán quốc hội, đình chỉ hiệu lực của  hiến pháp, quyết định thành lập một ủy ban về hiến pháp và nói rõ rằng  Hội đồng sẽ nắm quyền lực trong thời hạn sáu tháng. Tuyên bố như vậy,  còn thực hiện thế nào thì chưa ai biết được. Cuộc đấu tranh của phong  trào dân chủ Egypt sẽ rất phức tạp, một phần vì sự tham gia vào cao trào  cách mạng của tổ chức Anh em Hồi giáo, một tổ chức mà thế giới dân chủ  rất e ngại, và một phần quan trọng nữa là nhiều nước dân chủ, nhất là  Hoa Kỳ, lại mong muốn quân đội Egypt mà họ đã tài trợ hàng tỷ dollar sẽ  đóng vai trò quan trọng nhất ở Egypt để cân bằng thế chiến lược của họ  trong vùng. Chúng ta hãy chờ xem ! Nhưng trước mắt có thể rút ra bài học  này: đánh đổ một tên độc tài hay một chế độ độc tài chỉ mới là một việc  thôi, dù việc đó rất quan trọng, nhưng việc tiếp tục đấu tranh để từng  bước xây dựng chế độ dân chủ đích thực mới thật là khó khăn, phức tạp.  Vậy thì các chiến sĩ dân chủ phải kiên trì, có sách lược đấu tranh liên  tục và khôn khéo để từng bước thực hiện mục tiêu của mình.
Các chiến sĩ dân chủ nên nhớ rằng: khi nói đến chữ cao trào cách mạng  thì trong đó đã hàm ý là sẽ có thời kỳ gọi là “thoái trào”.  Thoái trào  là khi quần chúng cách mạng bị đàn áp mất hết tinh thần, thoái trào còn  có thể là do quần chúng cách mạng mỏi mệt vì chờ đợi lâu quá mà không  được thấy kết quả rõ rệt (khốn thay, trong số quần chúng tham gia phong  trào, nhiều người cứ tưởng là đánh đổ một tên độc tài hay chế độ độc tài  rồi, thì ngay sau đó họ sẽ hưởng nhiều quyền lợi và tức thì cuộc đời họ  sẽ khác hẳn!), hoặc do  quần chúng cách mạng chán nản vì phong trào bị  chia rẽ (tình trạng chia rẽ phe phái thường thấy sau khi cách mạng thắng  lợi bước đầu), v.v… Cho nên, những người lãnh đạo phong trào dân chủ  phải có kế hoạch để tiếp tục đấu tranh từng bước, giành thắng lợi từng  bước để duy trì được khí thế cách mạng của quần chúng ngay cả khi thoái  trào. Kẻ thù của dân chủ rất gian manh, chúng có trăm phương nghìn kế để  tri hoãn mọi việc và chia rẽ phong trào, các chiến sĩ dân chủ không thể  lơ là cảnh giác.
10/ Cuộc nổi dậy của quần chúng cách mạng hai nước Tunisia và Egypt  còn cho ta một bài học về cái gọi là “ổn định chính trị”.  Hai nước Tunisia và Egypt đã thực hiện cải cách kinh tế thắng lợi rõ  rệt, có thể nói thành tựu kinh tế của họ còn rực rỡ hơn Việt Nam. Egypt  có trên 80 triệu dân, gần bằng Việt Nam, mức tăng trưởng là 7%, nhưng  lợi tức trung bình thì cao hơn Việt Nam nhiều, thực tế đó là một nước  tiên tiến trong khu vực. Thành tích xóa đói giảm nghèo ở nước này cũng  được Ngân hàng Thế giới khen ngợi. Giới cầm quyền ở Egypt đinh ninh rằng  với thành tích cải cách kinh tế như vậy họ có thể siết chặt chế độ độc  tài để giữ cái thế “ổn định chính trị” có lợi cho họ. Nhưng thực chất  của ổn định chính trị không thể do chế độ độc tài toàn trị đem lại, mà  đó là kết quả của tinh thần đồng thuận trong dân chúng, nói một cách  khác đó là kết quả của sự dân chủ hóa sinh hoạt chính trị trong xã hội.  Chỉ có chế độ dân chủ đích thực, tức là chế độ tôn trọng quyền của người  dân, mới thật sự đem lại ổn định chính trị bền vững mà thôi, chứ không  phải cứ bịt tai, bịt mắt, bịt miệng người dân rồi lôi cuốn họ vào những  cuộc vui chơi giải trí vớ vẩn là có “ổn định chính trị”, như quan niệm  của giới độc tài toàn trị.
Những bài học từ cuộc cách mạng nhân dân ở Tunisia và Egypt thì còn  nhiều lắm và ta còn phải tiếp tục bổ sung thêm trong những giai đoạn  tiếp sau nữa. Người viết xin dừng lại ở đây và xin nói thêm điều này  cùng các bạn trẻ nước ta: Rút ra những bài học để chúng ta suy nghĩ là  một việc, còn áp dụng những bài học đó như thế nào vào hoàn cảnh nước ta  lại là một việc khác, phải đắn đo, cân nhắc rất kỹ lưỡng.
Vừa qua, tôi thích thú đọc những ý kiến của nhiều bạn bloggers trong  nước về đề tài: “Hương hoa Lài có lan tỏa đến Việt Nam được chăng?” Tôi  để ý đến ý kiến cụ Tô Hải là một người tôi quý mến. Theo cụ thì “… Không  thể làm như ở các nước được! Vì ở nước Việt Nam mình nó chẳng giống ai.  Ít nhất ở các nước, họ độc tài nhưng không có lối tổ chức như ở Việt  Nam. Đó là cơ sở, từ trong sinh viên, từ tất cả mọi thứ đều có những cơ  sở của Đảng CS vốn phát triển ngày càng nhiều. Nên chỉ cần một ý đồ nhỏ  thôi là họ đối phó ngay lập tức. Do đó cảnh ở Việt Nam mà mọi người kéo  nhau xuống đường phản đối thì khó lắm…”. Nhiều bạn khác cũng nói hoàn  cảnh Việt Nam mình rất khó do chế độ “công an trị” ngặt nghèo, do “dân  trí” nước ta còn thấp (?!). do thái độ thờ ơ vô cảm của người dân, do  các tổ chức đối lập trong nước còn chưa đủ mạnh, v.v. và v.v… Nhưng cũng  có bạn vạch ra những “thùng thuốc nổ” dưới gầm giường của chế độ, chẳng  hạn như nạn tham nhũng, theo sự xếp hạng của cơ quan Transparency  International  thì Việt Nam còn trầm trọng hơn nhiều so với Tunisia,  Egypt; còn theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới thì tổng thu nhập của  Việt Nam thấp hơn nhiều so với Tunisia, Egypt, mức thu nhập bình  quân/đầu người của Việt Nam lại thấp nhất, mức chênh lệch giàu nghèo của  Việt Nam lại cao hơn nhiều. Hơn nữa, sự nguy hiểm cho chế độ là ở chỗ  Việt Nam số người có học cao hơn một tý so với hai nước Tunisia, Egypt,  còn số người dùng Internet ở Việt Nam lại cao hơn rõ rệt (theo dữ liệu  của UNICEF: VN 20, Egypt 14, Tunisia 17), v.v….
Người viết không có bình luận gì về ý kiến của các bạn trong nước,  chỉ xin kể lại hồi ức của mình về thời kỳ cuối những năm 80 – đầu những  năm 90 thế kỷ trước ở nước Nga dưới thời xô-viết. Hồi những năm  80 là  thời kỳ có tên gọi là “trì trệ” của chế độ, vợ chồng chúng tôi cảm thấy  ngột ngạt vô cùng, nhà tôi nói với tôi: chúng ta đang phải “sống mòn”  đây! “Sống mòn” là tên cuốn tiểu thuyết của Nam Cao mà nhà tôi đang dùng  để dạy cho sinh viên Nga. Tâm trạng chung của trí thức Nga có tư tưởng  độc lập hồi đó là chán chường, vô vọng. Ai cũng cảm thấy bế tắc, không  có lối thoát nào. Tôi biết rõ có một số trí thức chán quá đã bỏ việc đưa  gia đình đến ở vùng núi xa xôi dưới chân dãy Thiên Sơn. Rất hiếm người  dám làm cái gì đó trái với luật lệ xô-viết, chứ đừng nói gì tới chuyện  chống đối, vì mạng lưới mật vụ của KGB dày đặc lắm, mật vụ có ở khắp  nơi. Có ai đó bực mình quá thì chỉ trút sự bất bình trong lòng ra bằng  những chuyện tiếu lâm nói khe khẽ với nhau trong xó bếp để nhạo báng cái  chế độ mà họ chán ghét. Kể chuyện tiếu lâm chính trị đã là một cái tội  lớn có thể tống vào tù được! Nhân đây, tôi xin kể cho các bạn nghe một  chuyện tiếu lâm thời đó để minh họa điều vừa nói: “Trong nhà tù, có ba  người ngồi nói chuyện với nhau. Một người hỏi:
–      Mày phạm tội gì mà vào đây?
–      Tao viết lên tường khẩu hiệu chửi chế độ. Còn mày?
–      Tao nhổ nước bọt vào ảnh Brezhnev? Còn thằng kia?
–      Tao là thợ chữa ống nước. Người ta bảo tao đến nhà một ông cán  bộ. Ông  bảo tao xem lại ống nước của nhà ổng. Xem xong, tao bảo  các  ống nước hư gỉ hết, phải thay cả hệ thống mới được. Thế là người ta tống  tao vào tù”.
Cái chế độ xô-viết ngặt nghèo như thế đấy: bỏ tù vì dám nói “phải  thay cả hệ thống” !
Còn chuyện này nữa tôi biết rõ vì nhà tôi có dự vào. Hồi đó, tổng bí  thư Brezhnev vừa qua đời. Sinh viên trường đại học nơi nhà tôi dạy, tổ  chức lễ truy điệu ông ta. Một cô sinh viên học trò của nhà tôi không đến  dự lễ mà ngồi nhà học bài, khi học thì lại vặn radio nghe nhạc, cô đã  thận trọng cho tiếng nhạc rất khẽ. Thế mà có kẻ biết được đi “tâu” đảng  ủy. Thế là người ta làm tình làm tội cô đủ điều, nhà tôi phải vất vả  chạy đi can thiệp cho cô học trò tốt của mình. Cuối cùng vì nể nhà tôi,  nên người ta không đuổi học cô ta.
Tôi kể những chuyện đó để thấy cái hệ thống chính trị của chế độ độc  tài kinh khủng lắm, có kém gì Việt Nam ngày nay đâu !
Tôi xin kể thêm chuyện này, vì vợ chồng tôi chẳng những là người  chứng kiến, mà là người tham dự vào sự kiện này. Hồi cách mạng dân chủ ở  Nga, tức là cuộc nổi dậy của dân chúng Nga ở Moskva, Sankt Petersburg,  và các thành phố khác để chống lại cuộc đảo chính ngày 19.08.1991 do  những kẻ bảo thủ nhất trong Bộ chính trị ĐCSLX tổ chức. Khi bộ trưởng  quốc phòng Yazov là người trong nhóm đảo chính, ra lệnh kéo quân vào  Moskva để tấn công phe dân chủ thì tướng Shaposhnikov, tư lệnh không  quân, và tướng Grachov, tư lệnh bộ đội nhảy dù đã tuyên bố không tuân  lệnh bộ trưởng quốc phòng, rồi một số chiến xa Liên Xô chạy sang phe dân  chủ, đứng bảo vệ “Nhà Trắng”, là bản doanh của bộ chỉ huy của phe dân  chủ. Còn đêm 20.08.1991, vì vợ chồng chúng tôi là những thành viên của  Phong trào Nước Nga Dân chủ, nên chúng tôi đã có mặt ở “Nhà Trắng”, nhà  tôi thì viết những tin tức để chuyển cho các địa phương (hồi đó làm gì  có máy photocopy và Internet như ngày nay!), còn tôi thì lo việc tiếp tế  nước uống và thức ăn cho anh chị em trẻ cầm súng bảo vệ “Nhà Trắng”.  Chúng tôi nhớ rất rõ bầu không khí đêm đó căng thẳng đến cực độ vì có  tin chủ tịch KGB Kriushkov đã ra lệnh cho tướng Karpukhin, chỉ huy  trưởng đội “Alpha” là đội quân đặc nhiệm tinh nhuệ nhất của Liên Xô phải  nhảy dù xuống đánh chiếm “Nhà Trắng” ! Thế nhưng, một sự may mắn diệu  kỳ cho phe dân chủ Nga: đội “Alpha” đã từ chối thi hành lệnh ! Trước  tình thế đó, bộ trưởng quốc phòng Yazov ra lệnh rút quân, thế là phe dân  chủ thừa thắng xông lên chiếm lĩnh ngay trụ sở Trung ương ĐCSLX, cũng  như trụ sở các thành ủy, tỉnh ủy các nơi khác, chiếm lĩnh trụ sở KGB, hạ  bệ tượng trùm công an mật vụ Dzerzhinsky ở trung tâm Moskva, v.v… Bộ  trưởng bộ Nội vụ B. Pugo tự sát. Hàng chục nghìn đảng viên vứt thẻ đảng…
Nhắc lại chuyện này để thấy rõ rằng khi một chế độ đã mục nát rồi thì  mọi cột chống của nó đều rệu rã. Cho nên, sự sụp đổ của chế độ xô-viết  chính là do bản thân nó không còn sức sống, chứ không phải do lỗi lầm  của ai đó hay do âm mưu của nước ngoài, như một số người thường giải  thích.
Kể lại những chuyện đó để mọi người suy ngẫm, còn kết luận thế nào  thì tùy các bạn.
Cuối cùng, tôi tin tưởng rằng tiền đồ của Tổ quốc và Dân tộc ta sẽ  rạng rỡ và tuổi trẻ của nước ta trong tim còn rạt rào tình yêu nước,  thương dân sẽ không phải hổ thẹn trước đấng Quốc Tổ, trước các Anh hùng  Liệt sĩ, trước tiền nhân và hậu thế.
Nguyện cầu Hồn thiêng Đất nước phù hộ chúng ta !
Moskva, ngày 14.02.2011
© Nguyễn Minh Cần
© Đàn Chim Việt

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s